Wat doet de slaap?

Wetenschappers zijn tot op de dag van vandaag druk doende met uitzoeken waarom de mens nu eigenlijk slaap nodig heeft. Onderzoek bij dieren heeft aangetoond dat slaap in de natuur van groot belang is voor het overleven.
Ratten bijvoorbeeld leven gemiddeld twee tot vijf jaar. Jonge ratjes waarbij de REM-slaap wordt onderdrukt leven gemiddeld vijf weken en ratjes die totaal niet slapen overleven slechts drie weken. Ratten met slaaponthoudingen ontwikkelen daarnaast een afwijkende lichaamstemperatuur en krijgen diverse zweren op hun staart en poten. De ontstekingen kunnen ontstaan doordat het immuunsysteem van de rat door het slaaptekort ontregeld raakt. Bepaalde studies zeggen zelfs dat slaaponthouding het immuunsysteem beschadigt.

Slaap lijkt van belang te zijn voor het normaal functioneren van het zenuwstelsel. Te weinig slaap veroorzaakt slaperigheid, of doezelen, en zorgt er de volgende dag voor dat we ons minder goed kunnen concentreren. Het leidt tevens tot geheugenproblemen, een vermindering van de fysieke prestatie en een afnemend vermogen om rekenkundige taken te volbrengen. Als slaaponthouding aan blijft houden kunnen er hallucinaties en stemmingswisselingen gaan optreden. Bepaalde deskundigen stellen zelfs dat de slaap de overdag gebruikte neuronen (hersencellen) de gelegenheid biedt om zich (tijdelijk) uit te schakelen en zich te kunnen repareren en herstellen. Het ontbreken van slaap put hersencellen uit, waardoor de afvalstoffen (die het bijproduct zijn van een normaal werkende cel) ervoor gaan zorgen dat de celfunctie gaat afnemen en de cel slecht gaat functioneren. Slaap biedt daarnaast de hersenen de kans om bepaalde zenuwverbindingen te kunnen ‘trainen’ zodat voorkomen wordt dat bepaalde minder gebruikte zenuwverbindingen verloren zouden (kunnen) gaan.

De diepe slaap gaat bij kinderen en jonge volwassenen samen met het vrijkomen van groeihormonen. Veel van onze lichaamscellen laten tijdens de diepe slaap ook een toegenomen productie en een verminderde afbraak van proteïnen zien. Aangezien de proteïnen de bouwstenen vormen van al onze cellen en zorgen voor groei en reparatie - noodzakelijk door de gevolgen van stress en effecten van bijvoorbeeld ultraviolette straling - maakt dat de slaap een werkelijk gezien kan worden als een 'schoonheidsslaapje'.
Hersenactiviteit in die hersendelen die betrokken zijn bij emoties, de processen van keuze maken en sociale interacties, neemt tijdens de slaap dramatisch af. Dit suggereert dat de slaap noodzakelijk is om de mens emotioneel en sociaal normaal te kunnen laten functioneren in wakende toestand. Dierexperimenten met ratten laten daarnaast zien dat bepaalde signaalpatronen die de hersenen tijdens het wakker zijn gebruiken, herhaald worden tijdens de slaap. Dit ‘repeteren’ van dergelijke signaalpatronen kan best wel eens helpen bij geheugencodering en verbeterde leerprestaties.

Een minicursus 'De Slaap Begrijpen'

Slaap: een dynamische activiteit
Hoeveel slaap hebben we nodig?
Wat doet de slaap?
Dromen en de REM-slaap
Slapen en de biologische klok
Slaap en ziekte
Slaapstoornissen
De toekomst
Tips voor een goede nachtrust