Dromen en de REM-slaap

Gewoonlijk dromen we ’s nachts gemiddeld circa 2 uur. De wetenschap weet nog niet hoe of waarom we precies dromen. Sigmund Freud, die van grote invloed is geweest op de ontwikkeling van de psychologie, dacht dat dromen dienst doen als een ‘veiligheidsklep’ voor onbewuste verlangens. Pas in 1953, toen voor het eerst de REM-slaap beschreven werd bij slapende kinderen, begon de wetenschap specifiek onderzoek te doen naar slaap en dromen. Al snel werd ontdekt dat die vreemde onlogische gewaarwordingen die we tijdens de slaap hebben (en die we dromen noemen) meestal optreden gedurende de REM-slaap. Er werd tevens ontdekt dat ook de meeste zoogdieren en vogels tekenen van REM-slaap vertonen. Reptielen en andere koudbloedige dieren doen dit niet.

De REM-slaap begint met signalen vanuit een deel van de hersenstam dat de 'pons' genoemd wordt. Deze signalen worden naar de thalamus gestuurd, die als een schakelstation voor de hersenschors dienst doet. De hersenschors is het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor leren, denken en het organiseren en verwerken van informatie. De pons zendt ook signalen uit naar het ruggenmerg waardoor bewegingen van de ledematen tijdelijk worden onderdrukt. Ingeval er iets interfereert met (oftewel tegenwerkt aan) deze onderdrukking van spieractiviteit wordt de droom ‘fysiek’ uitgevoerd. Dit is een zeldzaam en gevaarlijk probleem en wordt ook wel een REM-slaapgedragsstoornis genoemd. Als zo iemand bijvoorbeeld droomt over een balspel kan hij of zij hard tegen het meubilair aanrennen of de bedpartner raken als geprobeerd wordt de bal ‘te vangen’ in de droom.

REM-slaap stimuleert ook die hersendelen die gebruikt worden bij leerprocessen. Dit kan van belang zijn voor de ontwikkeling van het brein gedurende de kinderleeftijd, en verklaart waarom kinderen veel meer REM-slaap hebben dan volwassenen. Evenals diepe slaap is REM-slaap geassocieerd met een toename van de productie van proteïnen. Een bepaalde studie maakte duidelijk dat REM-slaap van invloed is op het leren van bepaalde mentale vaardigheden. Proefpersonen die bepaalde vaardigheden aanleerden en wakker gemaakt werden tijdens niet-REMslaap konden zich herinneren wat ze hadden geleerd, terwijl mensen wakker werden gemaakt tijdens de REM-slaap hier niet toe in staat waren.
Bepaalde geleerden geloven dat dromen pogingen van de hersenschors zijn om betekenis te geven aan de min of meer willekeurige signalen die ontvangen worden gedurende de REM-slaap. De hersenschors is dat deel van het brein dat informatie vanuit de omgeving interpreteert en organiseert in en tijdens het bewustzijn. Het is zelfs mogelijk dat de hersenschors probeert deze signalen te interpreteren en een soort verhaal maakt van de gefragmenteerde hersenactiviteit.

Een minicursus 'De Slaap Begrijpen'

Slaap: een dynamische activiteit
Hoeveel slaap hebben we nodig?
Wat doet de slaap?
Dromen en de REM-slaap
Slapen en de biologische klok
Slaap en ziekte
Slaapstoornissen
De toekomst
Tips voor een goede nachtrust